Zadanie 6c - strona 242
Zadanie
Rozwiązanie
a) Pierwszy z przytoczonych tekstów dotyczy sportu, a dokładniej piłki nożnej i szans drużyny na awans do finałów.
Drugi tekst dotyczy religii – przedstawia kardynała Tarcisia Bertonego, wieloletniego współpracownika Josepha Ratzingera, czyli papieża Benedykta XVI. W jego opisie pojawiają się jednak określenia zaczerpnięte ze świata sportu i piłki nożnej.
b) Niestosowne środki językowe zawiera pierwszy tekst, dotyczący piłki nożnej:
„Jeśli stracimy w tych meczach choćby dwa punkty, to nasze szanse na awans do finałów będą takie same jak Żyda w czasie okupacji”.
Niestosowne jest porównanie niewielkich szans drużyny piłkarskiej na awans ze śmiertelnym zagrożeniem, w jakim znajdowali się Żydzi podczas okupacji.
c) Autor:
podkreśla, że wypowiedź została sformułowana w lekkim, żartobliwym tonie;
wskazuje, że porównanie odnosi się do największej hańby i jednej z największych tragedii XX wieku;
zaznacza, że takie zestawienie narusza jego poczucie smaku;
odwołuje się również do swojej pozycji zawodowej – jako profesor polszczyzny nauczający o języku i wypowiadający się o nim w mediach nie może akceptować takiej stylistyki.
d) Pierwsze porównanie jest według Miodka niestosowne, ponieważ zestawia błahą w porównaniu z wydarzeniami historycznymi sytuację sportową z tragedią Żydów podczas okupacji. Zachodzi tu rażąca niewspółmierność znaczenia obu sytuacji.
Drugie porównanie również łączy dwie odmienne sfery – religię i sport – ale ma charakter żartobliwy i nie odwołuje się do ludzkiej tragedii. Kardynał Bertone zostaje nazwany „wielkim miłośnikiem futbolu”, a Benedykt XVI porównany do „Beckenbauera Kościoła, genialnego reżysera gry, libero”. Miodek ocenia ten tekst jako napisany „bez najmniejszego zgorszenia”, a nawet przyjmuje go „z największą sympatią”.
Warto więc podkreślić, że o stosowności nie decyduje samo połączenie dwóch odległych dziedzin. Istotne są temat, kontekst, ciężar przywoływanych doświadczeń oraz efekt wywoływany przez porównanie.
Wyjaśnienie
a) Polecenie „określ” wymaga nazwania sfer życia, do których odnoszą się oba fragmenty. Wskaż więc sport oraz religię. Zauważ, że zestawienie tych dwóch bardzo różnych dziedzin jest istotne dla dalszej analizy stosowności języka.
b) „Ustal” oznacza, że należy wskazać konkretny fragment i rozpoznać występującą w nim niestosowność. Zwróć uwagę, że Miodek sam zdecydowanie odrzuca takie porównanie, określając je jako niesmaczne i wskazując, że dotyka ono „największej hańby i tragedii XX w.”.
c) Wskaż przede wszystkim niewspółmierność obu zestawionych sytuacji: lekki temat sportowy zostaje porównany z tragedią historyczną. Warto podkreślić, że właśnie połączenie żartobliwego tonu z doświadczeniem Zagłady decyduje o niestosowności wypowiedzi.
d) Zauważ, że Miodek nie odrzuca humoru ani mieszania różnych rejestrów językowych jako takich. W pierwszym przypadku humor banalizuje tragedię historyczną, dlatego jest niestosowny. W drugim metafory sportowe tworzą lekki, ale nieszkodliwy i – według autora – sympatyczny sposób charakterystyki.