W momencie rozpoczęcia obrad soboru trydenckiego w 1545 roku Rzesza była podzielona pod względem religijnym. Reformacja, rozpoczęta przez Marcina Lutra w 1517 roku, wywołała głębokie podziały wewnątrz Kościoła katolickiego i doprowadziła do powstania różnych wyznań reformowanych, w tym luteranizmu, protestantyzmu i kalwinizmu, które znalazły licznych wyznawców na ziemiach wchodzących w skład Świętego Cesarstwa Rzymskiego.
Ruchy reformacyjne zyskiwały na popularności wśród różnych warstw społecznych, również elit, co znalazło odzwierciedlenie w wielu księstwach i miastach w Rzeszy, które ogłosiły protestantyzm religią dominującą i odrzuciły władzę papieża. Działania te wywołały niepokój i opór katolickiej hierarchii kościelnej, która wciąż miała znaczący wpływ w cesarstwie. Obrady soboru miały na celu zwalczenie herezji protestanckiej i przywrócenie katolickiej doktryny i praktyk, a co tym idzie – wpływów papiestwa.
Obrady soboru trydenckiego miały także swoje miejsce i znaczenie w kontekście rywalizacji między katolikami a protestantami. Sobór był odpowiedzią na reformację i dążył do zjednoczenia Kościoła, umacniania jego doktryny i zwiększenia jedności w obliczu wyzwań wynikających z powstawania nowych religii chrześcijańskich.