Szlachta podlegała sądom ziemskim i grodzkim. Sądy ziemskie orzekały w większości spraw, natomiast sądy grodzkie rozstrzygały w sprawach gardłowych, na przykład o podpalenie, napad na dom szlachcica, rabunek na drodze publicznej i gwałt na szlachciance. Szlachta była sądzona według prawa ziemskiego, które faktycznie było prawem zwyczajowym, uzupełnionym konstytucjami sejmowymi i edyktami królewskimi. Stąd wynikały znaczące różnice w obowiązującym prawie między poszczególnymi regionami Rzeczypospolitej.
System demokracji szlacheckiej w Rzeczypospolitej miał swoje wady, takie jak skłonność do nadużyć, blokad decyzyjnych i braku silnego centralnego przywództwa. Były to czynniki przyczyniające się do osłabienia państwa i ostatecznie doprowadziły do jego rozbiorów w XVIII wieku.