Rozważ problem relacji między dobrem jednostki a dobrem zbiorowości. Odwołaj się do Dżumy Alberta Camusa, innego utworu literackiego oraz wybranych kontekstów.
Relacja między dobrem jednostki a dobrem zbiorowości od wieków stanowi jeden z najważniejszych problemów etycznych i filozoficznych. Człowiek jako istota społeczna nie żyje w izolacji – jego decyzje wpływają na innych, a on sam podlega prawom wspólnoty. W sytuacjach granicznych, takich jak wojna, epidemia czy kryzys moralny, konflikt między interesem prywatnym a dobrem ogółu staje się szczególnie wyraźny. Literatura wielokrotnie podejmowała ten temat, ukazując dramatyczne wybory bohaterów zmuszonych do rezygnacji z osobistego szczęścia w imię wyższych wartości.
Problem ten w sposób szczególny ukazuje powieść „Dżuma” Alberta Camusa. Jednym z bohaterów utworu jest dziennikarz Rambert, który przypadkowo znalazł się w Oranie i został odcięty od ukochanej kobiety wskutek zamknięcia miasta ogarniętego epidemią. Początkowo uważa, że sytuacja go „nie dotyczy”, ponieważ nie jest mieszkańcem Oranu. Najważniejszym celem staje się dla niego powrót do ukochanej i odzyskanie prywatnego szczęścia. Rambert jest przekonany, że ma prawo do miłości i życia osobistego, a obowiązek walki z epidemią powinien spoczywać na tych, którzy są związani z miastem.
Z czasem jednak bohater przechodzi przemianę. Widząc cierpienie chorych oraz zaangażowanie doktora Rieux i innych mieszkańców, zaczyna rozumieć, że nie może pozostać obojętny. Uświadamia sobie, że „ta sprawa dotyczy nas wszystkich”. Ostatecznie rezygnuje z możliwości ucieczki i decyduje się zostać w Oranie, by pomagać w walce z dżumą. Wybiera dobro zbiorowości ponad własne szczęście. Camus pokazuje, że decyzja ta nie ma charakteru patetycznego heroizmu – wynika z poczucia solidarności. Dobro wspólne nie przekreśla tu dobra jednostki, lecz prowadzi do jej moralnego dojrzewania.
Podobną problematykę podejmuje „Kamienie na szaniec” Aleksandra Kamińskiego. Bohaterowie utworu – Zośka, Rudy i Alek – stają wobec wyboru między życiem prywatnym a walką o wolność ojczyzny w czasie II wojny światowej. Mogliby skupić się na nauce i planowaniu przyszłości, jednak okupacja zmusza ich do podporządkowania własnych marzeń dobru wspólnoty narodowej. Najbardziej wyraziście widać to w postawie Rudego, który mimo tortur nie zdradza towarzyszy. Jego milczenie chroni innych, choć oznacza osobiste cierpienie i śmierć. Dobro zbiorowości – wolność kraju i bezpieczeństwo przyjaciół – staje się wartością nadrzędną.
Rozważania te można pogłębić, odwołując się do filozofii egzystencjalnej Jeana-Paula Sartre’a. Filozof podkreślał, że człowiek jest wolny i w pełni odpowiedzialny za swoje wybory. Każda decyzja ma znaczenie nie tylko prywatne, lecz także uniwersalne – poprzez swoje czyny jednostka współtworzy obraz człowieczeństwa. Z tej perspektywy wybór dobra wspólnoty nie jest przymusem, lecz świadomą decyzją wolnej osoby. Rambert w powieści Camusa nie zostaje zmuszony do pozostania w Oranie – sam uznaje, że nie chce być szczęśliwy kosztem cierpienia innych.
Historia XX wieku potwierdza, że dobro zbiorowości często wymaga odwagi jednostek. W czasie II wojny światowej osoby ukrywające prześladowanych Żydów narażały życie swoje i swoich rodzin. Ich decyzje pokazują, że wybór dobra wspólnego bywa formą najwyższej odpowiedzialności.
Analiza literatury i historii prowadzi do wniosku, że relacja między dobrem jednostki a dobrem zbiorowości nie musi oznaczać nieuchronnego konfliktu. Człowiek najpełniej realizuje siebie wtedy, gdy potrafi połączyć osobistą wolność z odpowiedzialnością za innych. Dobro wspólnoty nie przekreśla dobra jednostki, lecz może nadać jej życiu głębszy sens.
1. Sformułuj tezę wstępu: napisz, że konflikt dobra jednostki i dobra zbiorowości ujawnia się szczególnie w sytuacjach granicznych i że literatura pokazuje, jak człowiek wybiera między szczęściem prywatnym a odpowiedzialnością za innych.
2. Wprowadź lekturę obowiązkową pełną nazwą: podaj „Dżuma” Alberta Camusa i od razu zaznacz, że powieść pokazuje wybór między interesem prywatnym a dobrem wspólnoty podczas epidemii.
3. Napisz argument z „Dżumy”: opisz sytuację Ramberta, jego chęć ucieczki do ukochanej, a potem przemianę i decyzję o pozostaniu w Oranie. Dodaj wniosek, że wybór dobra wspólnego może oznaczać moralne dojrzewanie jednostki.
4. Wprowadź drugi utwór pełną nazwą i autorem: np. „Kamienie na szaniec” Aleksandra Kamińskiego. Wyjaśnij, że wojna wymusza wybory między prywatnym życiem a służbą wspólnocie.
5. Napisz argument z drugiego utworu: pokaż, jak Zośka, Rudy i Alek rezygnują z własnych planów dla dobra narodu, a przykład Rudego potwierdza, że czasem dobro zbiorowości wymaga najwyższego poświęcenia.
6. Dodaj odniesienie filozoficzne albo historyczne: wyjaśnij, że według Sartre’a wolność zawsze łączy się z odpowiedzialnością za innych, albo odwołaj się do postaw ludzi ratujących innych w czasie wojny.
7. Zakończ wnioskiem: napisz, że dobro jednostki i zbiorowości nie muszą się wykluczać, bo prawdziwe spełnienie często rodzi się z odpowiedzialności i solidarności, a nie z egoizmu.
Zadanie 5.
61Zadanie 6.
61Zadanie podsumowujące 3.
69Zadanie 2.
72Zadanie 3.
72Zadanie 4.
112Zadanie 7.
115Zadanie 11.
119Zadanie 5.
127Zadanie 3.
144Zadanie 8.
163Zadanie 1.
193Zadanie 1.
197Zadanie 4.
197Zadanie 6.
204Zadanie 1.
216Zadanie 2.
216Zadanie 1.
234Zadanie 1.
277Zadanie 3.
278Zadanie 2.
340Zadanie podsumowujące 5.
340Zadanie 2.
380Zadanie 1.
382Zadanie 6.
382Zadanie 2.
393Zadanie podsumowujące 6.
406Zadanie 5.
413Zadanie 13.
421