W tym zadaniu musisz porównać sposób przedstawienia końca dawnego świata w „Eseju berdyczowskim” Stempowskiego i w „Dolinie Issy” Miłosza. Zastanów się, czy jest to wyłącznie przeżycie wewnętrzne bohatera, czy też wydarzenie historyczne, oraz uzasadnij odpowiedź.
Stempowski ukazuje koniec dawnego świata jako realny proces historyczny. Upadek porządku po rozbiorach, rewolucja, bunt żołnierzy i chaos polityczny w Berdyczowie świadczą o faktycznym rozpadzie starej Europy opartej na ustalonych hierarchiach i tradycji. Zmiana nie dokonuje się tylko w świadomości narratora, lecz ma wymiar obiektywny i historyczny. Jednocześnie autor, wspominając te wydarzenia po latach, nadaje im dodatkowy sens refleksyjny, widząc w nich zapowiedź głębszego kryzysu cywilizacji. U Miłosza koniec świata dzieciństwa ukazany jest przede wszystkim poprzez doświadczenie jednostki. Wyjazd Tomasza z rodzinnego domu, scena pożegnania, symboliczne obrazy alei, figury Chrystusa i dębów cmentarza oznaczają utratę bezpiecznej przestrzeni młodości. Jednak także tutaj zmiana nie jest wyłącznie wewnętrzna. Świat doliny Issy należy do przedwojennej rzeczywistości, która wkrótce zostanie zniszczona przez historię. Koniec ma więc wymiar podwójny: osobisty, związany z dorastaniem, oraz historyczny, związany z przemianami XX wieku. Obaj autorzy pokazują zatem, że kres dawnego ładu nie jest jedynie subiektywnym przeżyciem, lecz wynika z realnych wydarzeń historycznych. Różnica polega na akcentach: u Stempowskiego dominuje perspektywa historyczna, u Miłosza silniejszy jest wymiar egzystencjalny i doświadczenie utraty świata dzieciństwa.
1. Wskaż historyczny charakter przemian opisanych przez Stempowskiego.
2. Zinterpretuj scenę wyjazdu Tomasza jako symbol końca dzieciństwa.
3. Zauważ, że oba teksty odnoszą się do realnych przemian XX wieku.
4. Rozróżnij wymiar osobisty i historyczny końca opisywanego świata.
5. Sformułuj wniosek porównawczy uwzględniający oba poziomy znaczeń.
Zadanie 5.
61Zadanie 6.
61Zadanie podsumowujące 3.
69Zadanie 2.
72Zadanie 3.
72Zadanie 4.
112Zadanie 7.
115Zadanie 11.
119Zadanie 5.
127Zadanie 3.
144Zadanie 8.
163Zadanie 1.
193Zadanie 1.
197Zadanie 4.
197Zadanie 6.
204Zadanie 1.
216Zadanie 2.
216Zadanie 1.
234Zadanie 1.
277Zadanie 3.
278Zadanie 2.
340Zadanie podsumowujące 5.
340Zadanie 2.
380Zadanie 1.
382Zadanie 6.
382Zadanie 2.
393Zadanie podsumowujące 6.
406Zadanie 5.
413Zadanie 13.
421