Rozważ problem wielkości i małości człowieka w sytuacji zagrożenia. Przedstaw różne postawy bohaterów wobec niebezpieczeństwa, odwołując się do Dżumy Alberta Camusa, innego utworu literackiego oraz wybranych kontekstów. Oceń, co w takich okolicznościach decyduje o moralnej wielkości lub słabości człowieka.
Sytuacje zagrożenia stanowią dla człowieka szczególną próbę charakteru. To właśnie w momentach kryzysu, takich jak wojna, epidemia, katastrofa czy moralny upadek, ujawnia się zarówno wielkość, jak i małość ludzkiej natury. Człowiek może wtedy kierować się egoizmem, strachem i instynktem przetrwania, ale może też wykazać się odwagą, solidarnością i odpowiedzialnością za innych. Literatura wielokrotnie podejmowała temat postaw w obliczu niebezpieczeństwa, ukazując dramatyczne wybory bohaterów oraz konsekwencje ich decyzji. Szczególnie wyraźnie problem ten przedstawiony został w powieści Dżuma Alberta Camusa, w której epidemia staje się próbą człowieczeństwa.
Akcja Dżumy rozgrywa się w Oranie, mieście dotkniętym zarazą. Epidemia zamienia uporządkowaną codzienność w przestrzeń izolacji, strachu i śmierci. W tej sytuacji wyraźnie ujawniają się różne postawy bohaterów. Doktor Rieux reprezentuje wielkość człowieka rozumianą jako wierność obowiązkowi i solidarność z innymi. Choć nie wierzy w ostateczne zwycięstwo nad śmiercią, nie przestaje leczyć chorych. Jego działanie nie wynika z potrzeby sławy, lecz z poczucia odpowiedzialności. Uważa, że jedynym sposobem walki z dżumą jest uczciwość, czyli rzetelne wykonywanie swojej pracy. W świecie absurdu zachowuje godność i wrażliwość na cierpienie drugiego człowieka.
Odmienną postawę początkowo prezentuje Rambert. Jako dziennikarz przypadkowo uwięziony w Oranie pragnie za wszelką cenę opuścić miasto i wrócić do ukochanej. Uważa, że epidemia go nie dotyczy. Jego zachowanie można odczytać jako przejaw egoizmu i koncentracji na własnym szczęściu. Jednak z czasem bohater przechodzi przemianę i decyduje się zostać, aby pomagać w walce z zarazą. Tym samym udowadnia, że człowiek potrafi przekroczyć własny lęk i interes prywatny. Camus pokazuje, że wielkość nie polega na spektakularnych czynach, lecz na codziennej, cichej solidarności. Jednocześnie nie idealizuje ludzkiej natury, lecz ukazuje strach, zwątpienie i słabość.
Podobny problem przedstawia Aleksander Kamiński w Kamieniach na szaniec. Bohaterowie utworu żyją w czasie okupacji niemieckiej i stają przed wyborem między bezpieczeństwem osobistym a walką o wolność ojczyzny. Zośka, Rudy i Alek świadomie angażują się w działalność konspiracyjną, ryzykując życie. Postawa Rudego, który mimo tortur nie zdradza towarzyszy, stanowi przykład moralnej wielkości i wierności wartościom. Jednocześnie wojna ujawnia także ludzką małość – strach, zdradę czy obojętność. Tak jak w Dżumie, sytuacja zagrożenia staje się sprawdzianem charakteru.
Równie przejmujący obraz ludzkich postaw odnajdujemy w Innym świecie Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. Autor opisuje rzeczywistość sowieckiego łagru, w którym więźniowie poddani są nieludzkim warunkom. System obozowy sprzyja degradacji moralnej – niektórzy donoszą na innych, walczą o przetrwanie kosztem współtowarzyszy. Jednak nawet w tych warunkach pojawiają się postawy wielkości: pomoc słabszym, zachowanie godności, opór wobec odczłowieczenia. Herling-Grudziński pokazuje, że człowiek może ocalić swoje człowieczeństwo nawet w świecie zbudowanym na przemocy.
Literackie obrazy zagrożenia mają swoje źródło w doświadczeniach XX wieku, zwłaszcza w czasie II wojny światowej i funkcjonowania systemów totalitarnych. Historia potwierdziła, że sytuacje graniczne wydobywają z człowieka zarówno instynkt przetrwania, jak i zdolność do heroizmu. Jedni ulegali strachowi, inni ratowali prześladowanych, narażając własne życie.
Podsumowując, sytuacje zagrożenia ujawniają prawdę o ludzkiej naturze. Człowiek nie jest istotą jednoznaczną, gdyż nosi w sobie zarówno słabość, jak i potencjał moralnej wielkości. To od jego wyborów zależy, którą z tych stron ujawni. Literatura pokazuje, że nawet w najbardziej dramatycznych okolicznościach możliwe jest zachowanie godności i solidarności. Właśnie w takich momentach najpełniej objawia się prawdziwe człowieczeństwo.
1. We wstępie przedstaw ogólną refleksję o sytuacjach zagrożenia jako próbie charakteru i sformułuj tezę, że ujawniają one zarówno wielkość, jak i małość człowieka.
2. W pierwszym argumencie odwołaj się do Dżumy Alberta Camusa jako lektury obowiązkowej. Pokaż epidemię jako próbę moralną i omów postawy Rieux oraz Ramberta, wskazując kontrast między egoizmem a solidarnością.
3. W drugim argumencie wykorzystaj Kamienie na szaniec Aleksandra Kamińskiego. Przedstaw okupację jako sytuację graniczną i pokaż moralną wielkość bohaterów, zwłaszcza Rudego, zestawiając ją z ludzką słabością obecną w czasie wojny.
4. W kolejnym argumencie odwołaj się do Innego świata Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. Wyjaśnij, jak system łagrowy ujawnia degradację moralną, ale także możliwość zachowania godności i człowieczeństwa.
5. Wprowadź kontekst historyczny XX wieku, zwłaszcza doświadczenie wojny i totalitaryzmu, aby podkreślić, że literatura odzwierciedla realne sytuacje graniczne.
6. W zakończeniu wyciągnij wniosek, że sytuacje zagrożenia nie tworzą nowych cech człowieka, lecz ujawniają jego prawdziwe oblicze, a o moralnej wielkości lub małości decydują konkretne wybory.
Zadanie 5.
61Zadanie 6.
61Zadanie podsumowujące 3.
69Zadanie 2.
72Zadanie 3.
72Zadanie 4.
112Zadanie 7.
115Zadanie 11.
119Zadanie 5.
127Zadanie 3.
144Zadanie 8.
163Zadanie 1.
193Zadanie 1.
197Zadanie 4.
197Zadanie 6.
204Zadanie 1.
216Zadanie 2.
216Zadanie 1.
234Zadanie 1.
277Zadanie 3.
278Zadanie 2.
340Zadanie podsumowujące 5.
340Zadanie 2.
380Zadanie 1.
382Zadanie 6.
382Zadanie 2.
393Zadanie podsumowujące 6.
406Zadanie 5.
413Zadanie 13.
421