W tym zadaniu musisz napisać wypowiedź pisemną na temat człowieka poszukującego prawdy o świecie. Twoim celem jest pokazanie, w jaki sposób literatura ukazuje dążenie do prawdy, odwołując się do jednej lektury obowiązkowej, innego utworu literackiego oraz wybranych kontekstów, na przykład historycznego, filozoficznego lub kulturowego.
Poszukiwanie prawdy o świecie jest jedną z najważniejszych potrzeb człowieka. To dzięki niej jednostka próbuje zrozumieć rzeczywistość, odnaleźć sens własnych doświadczeń i określić swoje miejsce wśród innych. Literatura wielokrotnie ukazuje, że dążenie do prawdy bywa trudne, a nawet niebezpieczne, ponieważ wymaga odwagi, samodzielnego myślenia i gotowości do konfrontacji z tym, co niewygodne. Człowiek, który chce poznać świat takim, jaki jest naprawdę, często musi zmierzyć się z oporem społecznym, manipulacją i narzuconymi schematami.
Wyrazistym przykładem literackiego ujęcia dążenia do prawdy są „Dziady” cz. III Adama Mickiewicza. Dramat ukazuje człowieka, który za wszelką cenę pragnie dotrzeć do prawdy o świecie i sensie historii. Konrad, występujący jako poeta i myśliciel, buntuje się przeciwko niesprawiedliwości i cierpieniu narodu. Jego potrzeba poznania prawdy ma wymiar moralny i duchowy; nie zgadza się na milczenie ani na bierne przyjmowanie narzuconych interpretacji rzeczywistości. Dążenie do prawdy prowadzi go do konfliktu z władzą oraz do samotności, jednak nie zostaje przez niego porzucone, ponieważ stanowi fundament jego tożsamości i odpowiedzialności za wspólnotę.
Dramat Mickiewicza powstał w rzeczywistości naznaczonej represjami, cenzurą i przemocą wobec jednostek myślących niezależnie. W takim świecie prawda przestaje być jedynie wartością poznawczą, a staje się formą oporu i aktem odwagi. Bohaterowie „Dziadów” cz. III doświadczają prześladowań właśnie dlatego, że próbują zrozumieć sens historii i zachować wierność własnym przekonaniom. Utwór pokazuje, że rezygnacja z refleksji i samodzielnego myślenia prowadzi do podporządkowania i utraty tożsamości, natomiast poszukiwanie prawdy, choć bolesne, pozwala zachować godność i wolność wewnętrzną.
Podobne przesłanie odnaleźć można w wierszu „Głos w sprawie pornografii” Wisławy Szymborskiej. Autorka przedstawia świat, w którym samo myślenie, rozmowa i refleksja zostają uznane za coś niemoralnego i podejrzanego. „Nagi fakt”, rozumiany jako prawda, budzi lęk, ponieważ wymyka się prostym ocenom i demaskuje fałsz. Człowiek poszukujący prawdy staje się zagrożeniem dla tych, którzy wolą uproszczony i bezpieczny obraz rzeczywistości. Wiersz podkreśla, że myślenia nie da się zakazać ani uciszyć, a jego siła polega na nieustannym zadawaniu pytań i podważaniu schematów.
Utwór powstał w rzeczywistości naznaczonej silną kontrolą ideologiczną i ograniczeniem wolności słowa. Niezależne myślenie oraz swobodna refleksja były postrzegane jako zagrożenie dla narzuconego porządku, a prawda przestawała być wartością neutralną. Ironia wiersza odsłania mechanizm ośmieszania intelektu i przedstawiania poznawania świata jako aktu wywrotowego. Próby zdyskredytowania myślenia okazują się w istocie próbami jego kontroli, ponieważ to właśnie „nagi fakt” najbardziej wymyka się władzy i demaskuje jej fałsz.
Podsumowując, prawda jawi się w literaturze jako wartość wymagająca odwagi i gotowości do sprzeciwu wobec uproszczeń oraz narzuconych schematów. Zarówno w dramacie Adama Mickiewicza, jak i w wierszu Wisławy Szymborskiej myślenie zostaje ukazane jako siła, która wyzwala, ale jednocześnie naraża człowieka na niezrozumienie i represje. Poszukiwanie prawdy nie jest więc drogą łatwą ani bezpieczną, lecz to właśnie ono pozwala zachować godność, wolność wewnętrzną i odpowiedzialność za wspólnotę. Człowiek, który nie rezygnuje z refleksji, potrafi przeciwstawić się fałszowi i świadomie kształtować swój obraz świata.
1. Najpierw zapoznaj się z treścią polecenia i ustal, że masz napisać wypowiedź pisemną na temat człowieka poszukującego prawdy o świecie.
2. Następnie wybierz lekturę obowiązkową, która pokazuje dążenie do prawdy, w tej pracy są to „Dziady” cz. III Adama Mickiewicza.
3. Kolejnym krokiem jest dobranie innego utworu literackiego, który rozwija ten sam problem. Tutaj wykorzystany został wiersz Wisławy Szymborskiej „Głos w sprawie pornografii”.
4. Potem określ kontekst, który pogłębia interpretację utworów, w tym przypadku jest to rzeczywistość historyczna związana z represjami, cenzurą i kontrolą ideologiczną.
5. Następnie zaplanuj strukturę wypowiedzi: we wstępie przedstaw problem poszukiwania prawdy, w rozwinięciu omów oba utwory wraz z kontekstem, a w zakończeniu sformułuj wniosek.
6. Na końcu sprawdź, czy tekst jest spójny, logiczny, napisany językiem argumentacyjnym bez metajęzyka i spełnia wymagania objętościowe oraz kryteria oceniania CKE.
Zadanie 1.
123Ćwiczenie 5.
166Zadanie 11.
265