W tym zadaniu musisz określić ogólną wymowę wiersza oraz wyjaśnić, do czego – Twoim zdaniem – wzywa poeta: czy jedynie do uświadomienia sobie prawdy o rzeczywistości PRL, czy także do aktywnego, odważnego sprzeciwu wobec opresyjnego państwa.
Wymowa wiersza Barańczaka jest jednoznacznie krytyczna i zaangażowana. Poeta nie poprzestaje na samym wezwaniu do uświadomienia sobie prawdy o rzeczywistości PRL, lecz domaga się od odbiorcy postawy odwagi i odpowiedzialności. Apel „spójrzmy prawdzie w oczy” oznacza nie tylko akt poznawczy, ale także moralny obowiązek zmierzenia się z zakłamaniem, propagandą i lękiem. Uświadomienie sobie prawdy jest w wierszu pierwszym krokiem, koniecznym, lecz niewystarczającym. Barańczak pokazuje, że prawda jest wszechobecna i nieustannie „patrzy” na człowieka, dlatego nie można jej ignorować ani spychać na margines świadomości. Sens utworu prowadzi do wniosku, że prawdziwe spojrzenie prawdzie w oczy wymaga wewnętrznego sprzeciwu wobec systemu, który opiera się na fałszu i przemilczeniach. Jest to sprzeciw etyczny, wyrażający się w zachowaniu godności, niezależności myślenia i gotowości do poniesienia konsekwencji.
1. Zastanów się, czy wezwanie poety dotyczy wyłącznie myślenia, czy także postawy moralnej.
2. Przeanalizuj znaczenie apelu skierowanego do wspólnoty („spójrzmy”), a nie do jednostki.
3. Zauważ, że prawda w wierszu nie jest neutralna, lecz oskarżająca i wymagająca reakcji.
4. Połącz sens utworu z realiami życia w państwie opresyjnym, opartym na propagandzie i lęku.
5. Sformułuj wniosek, że wiersz wzywa zarówno do uświadomienia sobie prawdy, jak i do odważnego, wewnętrznego sprzeciwu wobec zakłamania systemu.
Zadanie 1.
123Ćwiczenie 5.
166Zadanie 11.
265