Masz napisać wypowiedź pisemną, w której omówisz problem konformizmu wobec władzy. W pracy musisz odwołać się do powieści Rok 1984, innej lektury obowiązkowej oraz wybranego kontekstu (np. historycznego lub filozoficznego).
Konformizm wobec władzy polega na bezkrytycznym podporządkowaniu się narzuconym zasadom, nawet wtedy, gdy są one sprzeczne z moralnością i elementarnym poczuciem sprawiedliwości. Postawa ta bywa wygodna i pozornie bezpieczna, jednak w rzeczywistości prowadzi do zaniku odpowiedzialności jednostki za własne czyny. Literatura XX wieku wielokrotnie ukazuje, że konformizm sprzyja rozwojowi systemów opartych na przemocy, manipulacji i kłamstwie.
W powieści George’a Orwella Rok 1984 konformizm jest fundamentem funkcjonowania totalitarnej Oceanii. Większość obywateli bez sprzeciwu przyjmuje narzuconą ideologię Partii, akceptuje jej sprzeczne hasła oraz podporządkowuje się kontroli myśli i uczuć. Ludzie uczestniczą w Dwóch Minutach Nienawiści, zmieniają poglądy wraz z aktualną linią polityczną i nie próbują dociekać prawdy. Ich konformizm nie wynika jedynie ze strachu, lecz także z wygody oraz pragnienia uniknięcia odpowiedzialności. Orwell pokazuje, że taka postawa umożliwia władzy całkowite zniewolenie społeczeństwa i zniszczenie indywidualnego myślenia.
Problem konformizmu wobec władzy ukazuje również Dżuma Alberta Camusa. Choć powieść nie przedstawia systemu totalitarnego wprost, to pokazuje ludzi, którzy w obliczu zagrożenia wybierają bierność, obojętność lub dostosowanie się do sytuacji. Część mieszkańców Oranu akceptuje zło jako coś nieuniknionego i rezygnuje z działania. Taka postawa, choć pozornie neutralna, przyczynia się do utrwalania cierpienia. Camus sugeruje, że brak sprzeciwu wobec zła jest formą współodpowiedzialności moralnej.
Doświadczenia XX wieku pokazują, że konformizm wobec władzy może prowadzić do katastrofalnych skutków. Systemy totalitarne opierały się na masowym podporządkowaniu jednostek, które usprawiedliwiały swoje działania posłuszeństwem i brakiem wpływu na bieg wydarzeń. Hannah Arendt, analizując mechanizmy zła, zwracała uwagę, że najgroźniejsze nie są jednostki fanatyczne, lecz ludzie przeciętni, którzy rezygnują z samodzielnego myślenia i odpowiedzialności moralnej. Taka postawa umożliwia funkcjonowanie opresyjnych systemów i prowadzi do normalizacji przemocy.
Konformizm wobec władzy okazuje się więc jedną z najgroźniejszych postaw społecznych, ponieważ nie wymaga od człowieka jawnego okrucieństwa, lecz jedynie rezygnacji z myślenia i odpowiedzialności. Literatura pokazuje, że zło nie utrwala się wyłącznie dzięki brutalnej sile, ale przede wszystkim dzięki bierności i zgodzie tych, którzy wolą dostosować się do obowiązujących reguł, niż ponieść konsekwencje sprzeciwu. Odwaga moralna i niezależność myślenia stają się w takim świecie najistotniejszymi wartościami, bo tylko one pozwalają jednostce zachować godność i przeciwstawić się mechanizmom zniewolenia.
1. Przeczytaj uważnie temat i określ, że Twoim celem jest omówienie zjawiska konformizmu wobec władzy.
2. We wstępie wyjaśnij, na czym polega konformizm i dlaczego stanowi zagrożenie dla moralności jednostki.
3. Odwołaj się do powieści Rok 1984 i pokaż, jak postawa konformistyczna obywateli umożliwia funkcjonowanie systemu totalitarnego.
4. Następnie przywołaj Dżumę Alberta Camusa i wyjaśnij, w jaki sposób bierność i dostosowanie się do zła prowadzą do współodpowiedzialności moralnej.
5. Rozszerz rozważania, odnosząc się do doświadczeń XX wieku i refleksji Hannah Arendt nad mechanizmami zła.
6. Zadbaj o logiczne powiązanie przykładów literackich z kontekstem historycznym i filozoficznym.
7. W zakończeniu sformułuj ogólny wniosek dotyczący zagrożeń płynących z konformizmu wobec władzy.
8. Podkreśl znaczenie niezależnego myślenia, odwagi moralnej i odpowiedzialności jednostki.
Zadanie 1.
123Ćwiczenie 5.
166Zadanie 11.
265