W tym zadaniu musisz rozstrzygnąć, do czego odnosi się sarkazm wiersza, oraz uzasadnić, czy krytyka dotyczy przede wszystkim totalitarnych ideologii, czy szerzej – utopijnej pewności wiedzy i myślenia pozbawionego wątpliwości.
Sarkastyczna wymowa wiersza dotyczy przede wszystkim utopijnej pewności wszelkiej wiedzy, a nie wyłącznie jednej, konkretnej ideologii totalitarnej. Wisława Szymborska pokazuje świat, w którym wszystko jest raz na zawsze ustalone, jednoznaczne i niewzruszone, a prawda nie podlega dyskusji. Taki porządek może być charakterystyczny dla systemów totalitarnych, ale poetka uogólnia problem, kierując krytykę także wobec dogmatów, uproszczeń myślowych, stereotypów i obiegowych przekonań obecnych w różnych epokach i systemach. Ironia polega na tym, że świat absolutnej pewności jawi się jako kuszący, logiczny i estetyczny, lecz w rzeczywistości okazuje się martwy i nieludzki. Brak wątpliwości prowadzi do zaniku wolnego myślenia i odpowiedzialności za własne sądy. Wiersz ostrzega więc przed każdym systemem myślenia, który eliminuje pytania i nie dopuszcza niepewności jako naturalnego elementu ludzkiego poznania.
1. Przypomnij sobie, jak przedstawiony jest świat wiersza i jakie wartości są w nim absolutyzowane.
2. Zastanów się, czy krytyka odnosi się do jednego konkretnego ustroju, czy ma charakter bardziej uniwersalny.
3. Przeanalizuj, jakie znaczenie mają ironia i sarkazm w opisie idealnego ładu.
4. Rozważ, jakie zagrożenia niesie brak wątpliwości w myśleniu jednostki i społeczeństwa.
5. Sformułuj wniosek, że wiersz ostrzega przed każdą formą dogmatyzmu, nie tylko politycznego.
Zadanie 1.
123Ćwiczenie 5.
166Zadanie 11.
265