W tym zadaniu musisz wyjaśnić, na czym polegają paradoksy zawarte w wersach 27.–35. wiersza „Przesłanie Pana Cogito” oraz określić, jaki sens i funkcję pełnią one w utworze.
Paradoksy z wersów 27.–35. polegają na zestawieniu wzniosłych ideałów z doświadczeniem klęski, odrzucenia i przemocy. Podmiot liryczny nakazuje „powtarzać stare zaklęcia”, czyli odwoływać się do dawnych wartości, mitów, bajek i legend, mimo że nie przynoszą one wymiernych korzyści. Paradoks polega na tym, że dobro, do którego dąży bohater, „nie daje się zdobyć”, a wierność wielkim słowom prowadzi nie do nagrody, lecz do cierpienia, ośmieszenia, a nawet śmierci. Sprzeczność widoczna jest także w obrazie nagrody: zamiast uznania pojawia się „chłosta śmiechu” i „zabójstwo na śmietniku”, co ukazuje brutalną reakcję świata na postawę etyczną. Kolejny paradoks dotyczy wspólnoty, do której bohater zostaje przyjęty, mianowicie do „zimnych czaszek” dawnych bohaterów, obrońców wartości, którzy również ponieśli klęskę. Postacie Gilgamesza, Hektora i Rolanda symbolizują wielkość moralną mimo historycznej porażki. Paradoksalnie więc sens życia i godność człowieka realizują się nie przez zwycięstwo, lecz przez wierność wartościom w świecie ruin i „miasta popiołów”.
1. Przeczytaj cały fragment od słów „powtarzaj stare zaklęcia” do „miasta popiołów”.
2. Zwróć uwagę na sprzeczność między nakazem wierności wartościom a brakiem nagrody.
3. Zastanów się, dlaczego dobro zostaje nazwane czymś, „czego nie zdobędziesz”.
4. Przeanalizuj obrazy kary i przemocy jako „nagrody” za postawę moralną.
5. Wyjaśnij, że paradoksy pokazują sens etycznej postawy mimo klęski i historycznego zniszczenia.
Zadanie 1.
123Ćwiczenie 5.
166Zadanie 11.
265