W tym zadaniu musisz wskazać pięć frazeologizmów, których struktura została rozbita w podanym fragmencie wiersza, oraz wyjaśnić, w jaki sposób poeta dokonał ich defrazeologizacji i jakie znaczenia dzięki temu wydobył.
W wersach 11.–15. pojawiają się następujące frazeologizmy w postaci przekształconej:
1. iść w ślepy zaułek – frazeologizm zostaje rozbity poprzez dosłowne połączenie z „oczodołami”, co sugeruje poznawcze zagubienie i fałszywe widzenie rzeczywistości.
2. dać z siebie wszystko – użyte dosłownie, bez patosu, jako realny wysiłek poznawczy, a nie jedynie slogan.
3. stać na wysokości zadania – przekształcone w „stańmy na wysokości oczu”, co przesuwa sens z moralnej powinności na akt świadomego patrzenia.
4. spojrzeć prawdzie w oczy – idiom zostaje użyty dosłownie, ponieważ „oczy prawdy” zostają opisane jako konkretne, „szare”, nieodwracające wzroku.
5. nie spuszczać z kogoś oczu – frazeologizm zostaje odwrócony: to prawda „nie spuszcza z nas oczu”, co wzmacnia jej oskarżycielski i kontrolujący charakter.
Defrazeologizacja polega na dosłownym potraktowaniu elementów frazeologizmów, zwłaszcza słowa „oczy”, oraz na zmianie ich składni i kontekstu.
Dzięki temu poeta wydobywa sensy związane z odpowiedzialnością poznawczą, koniecznością zmierzenia się z prawdą oraz krytyką powierzchownego, schematycznego myślenia.
1. Przypomnij sobie znaczenie utrwalonych frazeologizmów występujących w języku potocznym.
2. Odszukaj w tekście miejsca, w których te frazeologizmy zostały zmienione lub użyte dosłownie.
3. Zauważ, że poeta rozbija ich strukturę, zmieniając kontekst lub składnię.
4. Ustal, jakie nowe znaczenia pojawiają się po odebraniu im sensu idiomatycznego.
5. Sformułuj wniosek, że defrazeologizacja służy demaskowaniu zakłamania i zmusza czytelnika do świadomego „patrzenia prawdzie w oczy”.
Zadanie 1.
123Ćwiczenie 5.
166Zadanie 11.
265