W tym zadaniu musisz rozstrzygnąć, czy wiersz Barańczaka jest przede wszystkim oskarżeniem społeczeństwa żyjącego w komunizmie, czy raczej wyrazem współczucia i solidarności z ludźmi skrzywdzonymi przez system władzy, a następnie uzasadnić swoje stanowisko.
W wierszu wyraźniej ujawnia się empatia wobec ludzi pozbawionych godności przez władzę autorytarną niż krytyka samego społeczeństwa. Podmiot mówiący nie ocenia ludzi stojących „pod murem”, nie oskarża ich o bierność ani współudział w systemie. Przeciwnie – pokazuje ich jako osoby zmęczone, schorowane, przytłoczone codziennym trwaniem, które znalazły się w sytuacji bez wyjścia. Obrazy kobiet w średnim wieku, staruszek i emerytów opartych o mur budują wizję zbiorowości skrzywdzonej, pozbawionej sprawczości i nadziei.
Jednocześnie wiersz zawiera pośrednią krytykę systemu komunistycznego, ale nie przez publicystyczne oskarżenia, lecz przez ukazanie jego skutków. Mur staje się symbolem bariery, która odbiera sens, godność i poczucie celu. Władza nie jest tu opisana wprost, lecz jej opresyjny charakter ujawnia się w obrazie ludzi zredukowanych do czekania, milczenia i „niewidzialnego sensu”. Współodczuwanie podmiotu, który przyznaje, że sam również „stoi za nim”, wzmacnia ton solidarności, a nie potępienia.
1. Zwróć uwagę na sposób przedstawienia ludzi, mianowicie ich wiek, stan fizyczny i emocjonalny.
2. Przeanalizuj, czy podmiot używa języka oskarżenia, czy raczej opisu i współodczuwania.
3. Zauważ, że krytyka systemu pojawia się pośrednio, poprzez konsekwencje jego działania, a nie wprost.
4. Rozważ znaczenie muru jako symbolu odebranej godności i sensu.
5. Połącz te obserwacje z postawą podmiotu, który nie dystansuje się od bohaterów, lecz utożsamia się z ich losem.
Zadanie 1.
123Ćwiczenie 5.
166Zadanie 11.
265