W tym zadaniu musisz wyjaśnić, jaki związek dostrzegasz między poczuciem winy Freuda wobec ojca a wspominaniem zmarłych kolegów przez Zbigniewa Herberta. Chodzi o pokazanie, że oba doświadczenia mają podobny sens moralny i wynikają z refleksji nad odpowiedzialnością, pamięcią oraz prawem do szczęścia w obliczu cudzej nieobecności.
Związek między poczuciem winy Freuda wobec ojca a wspominaniem zmarłych kolegów przez Herberta polega na podobnym mechanizmie moralnym, który towarzyszy przeżywaniu szczęścia i sukcesu. Freud odczuwa winę, ponieważ osiągnął coś, czego jego ojciec nie mógł doświadczyć, i ma wrażenie, że przekroczył wyznaczoną mu granicę. Herbert natomiast, obcując z arcydziełami kultury i doświadczając zachwytu, myśli o tych, którzy zginęli i nie mieli szansy na podobne przeżycia. W obu przypadkach szczęście nie jest przeżywane w sposób niewinny, rodzi refleksję o niesprawiedliwości losu, o pamięci o zmarłych i o moralnej odpowiedzialności wobec tych, których już nie ma.
1. Najpierw zwróć uwagę na poczucie winy Freuda wobec ojca, które pojawia się w chwili jego osobistego sukcesu i spełnienia.
2. Następnie zauważ, że Herbert, przeżywając kontakt z wielką sztuką, przywołuje pamięć zmarłych kolegów.
3. Zastanów się, co łączy oba doświadczenia – w obu przypadkach szczęście zostaje skonfrontowane z czyjąś nieobecnością.
4. Na końcu wyciągnij wniosek, że zarówno u Freuda, jak i u Herberta radość rodzi moralną refleksję i obowiązek pamięci wobec zmarłych.
Zadanie 1.
123Ćwiczenie 5.
166Zadanie 11.
265