W tym zadaniu musisz wskazać przykłady defrazeologizacji i przekształceń związków frazeologicznych w wierszu Kwadrat mowy o sobie Mirona Białoszewskiego oraz wyjaśnić, jaką pełnią one funkcję w tekście.
W wierszu Kwadrat mowy o sobie pojawiają się defrazeologizacje związków związanych z pojęciem „przerwy” i „bycia bez przerwy”. Autor rozbija utrwalone frazeologizmy, takie jak „być bez przerwy” czy „mieć przerwę”, traktując je dosłownie i wprowadzając do tekstu w sposób nielinearny, fragmentaryczny. Zamiast jednego stabilnego znaczenia pojawia się gra między sensem przenośnym a dosłownym. Przekształcenia te prowadzą do zaburzenia automatycznego odbioru języka. Frazeologizmy przestają być gotowymi formułami, a zaczynają odsłaniać swoją budowę i mechaniczność. W efekcie język wiersza staje się potoczny, dynamiczny i bliski codziennemu doświadczeniu mówiącego. Funkcją defrazeologizacji jest ożywienie języka, pokazanie jego sztuczności oraz oddanie chaosu myśli i mowy bohatera lirycznego. Zabieg ten podkreśla indywidualny styl poety i jego sprzeciw wobec schematyczności języka.
1. Przypomnij sobie, czym jest defrazeologizacja i na czym polega rozbijanie związków frazeologicznych.
2. Odszukaj w wierszu fragmenty, w których znane frazeologizmy tracą swoje utrwalone znaczenie.
3. Zwróć uwagę na to, czy frazeologizmy są użyte dosłownie, rozczłonkowane lub przekształcone.
4. Ustal, jaki efekt wywołuje to u czytelnika i jak wpływa na odbiór języka wiersza.
5. Sformułuj wniosek dotyczący funkcji tych zabiegów, odnosząc je do stylu i poetyki Białoszewskiego.
Zadanie 1.
123Ćwiczenie 5.
166Zadanie 11.
265